Matthijs

Matthijs van Nieuwkerk was mijn eerste baas. Na mijn studie muziekwetenschap werd ik muziekredacteur van Het Parool. Matthijs leidde daar de kunstredactie. Hij was een van de fijnste chefs voor wie ik ooit werkte, ik kan er niets anders van maken. Alles kon toen bij die krant, en Matthijs durfde zijn nek voor je uit te steken. Wat nodig was, want ik ging niet als enige soms ver. Nooit werd de atmosfeer bedreigend. Ter redactie werd veel gelachen, ernstige conflicten deden zich nauwelijks voor. Gouden handjes.

Wat is zijn talent?, vroeg ik me weleens af. Matthijs kon schrijven, was geestig en niet achterlijk, wist heus van aan- en bijsturen, maar aan niets kleefde de drang van de bezetene. Ik zag het pas toen hij vertrekkende collega’s toesprak. Dan werd hij de charmeur die iedereen versierde waar je bij stond. Daar stond de meesterinpakker voor wiens ongrijpbare vernuft alleen nog maar DWDD hoefde te worden uitgevonden. 

Toen ik na een paar jaar elders kort bij Het Parool terugkeerde was Matthijs er hoofdredacteur. Hij leek geen ander mens geworden, de sfeer bij de krant was onveranderd goed. Daarna verloor ik hem uit het oog, tot ik in 2018 met Simone Weimans te gast was in zijn boekenprogramma Moby Dick. Ik hoorde daar achter de schermen geen slaande deuren, geen geschreeuw. Matthijs runde de camerarepetitie en de show zoals ik gewend was, met de benen op tafel en de versierstand aan. En ik, doodsbang voor camera’s, sprak voor mijn doen relatief ontspannen. Zijn verdienste.

Voor zover ik hem kende, zag ik vast zijn tactische en menselijke gebreken. Die liet ik graag voor wat ze waren, zolang ze de professionele betrekkingen niet in de weg zaten en de grenzen van het duldbare niet overschreden. Met het instinct dat hem gegeven is zag hij ze ongetwijfeld ook in mij. Een van de dingen die je in het leven leert, is dat je van mensen geen onfeilbaarheid moet verwachten. Een van de meest destructieve aspecten van het op morele standaard en ideologische posities gefixeerde twittertijdperk is de verontmenselijkte maatstaf voor onkreukbaarheid. Daar kom je niet ver mee in het parallelle universum van de uitverkorenen. Het is niet te filmen wat beroemde symfonieorkesten van grote dirigenten hebben geduld. Had de tongzoenende Leonard Bernstein het #metoo-tijdperk overleefd? Waren de omgangsvormen van de geweldige, door iedereen vereerde Reinbert de Leeuw bij leven en welzijn op een vergelijkbare manier onder het vergrootglas gelegd, dan had ook hij wellicht een groot probleem gehad. En had je je achteraf ook moeten afvragen; is het het allemaal waard geweest? 

Dat zeg ik omdat ik weet hoe uitzonderlijke situaties buitenissig gedrag kunnen uitlokken, niet omdat ik het vergoelijk door uitzonderlijk talent morele uitzonderingsposities te verlenen. Ik ben niet bevriend met Matthijs. Ik lijd niet aan een loyaliteitsprobleem. Wat angstculturen zijn weet ik uit ervaring. Ik heb ze bij twee werkgevers meegemaakt, en zonder spijt mezelf veel leed berokkend door er bij de laatste over aan de bel te trekken, omdat dat je morele plicht is. Wie zwijgt, wordt altijd schuldig. Dat geldt ook voor alle ex-DWDD-krachten die vorige week in de Volkskrant hun oude baas in brand staken. Al weet ik ook wat dreiging met je doet vóór je de stap zet, als je durft. Maar actieve bestrijding van klootzakkengedrag kan zelfs van klootzakken betere mensen maken, vooropgesteld dat ze het behouden waard zijn.

Ook daarom deze disclaimers. Ik verdedig Matthijs van Nieuwkerk niet waar het niet kan, omdat ik er niet bij was. Ik praat niet recht wat buiten mijn gezichtsveld krom was. De in de Volkskrant beschreven waanzinscènes maken geen reclame voor de dader. Maar schande spreek ik zelf met boter op het hoofd, dus liever niet. Ik ben in een leidinggevende rol ook meer dan eens hard uitgevallen. Daarom kan ik beter dan de baas te spelen, leerde weer een ander leerproces, op strikt persoonlijke titel solo verder. Het vervelende is dat Matthijs de anchorman het allebei moest kunnen; creatief schitteren als presentator/ gastheer, en het team aansturen dat hem in de eerste lijn van de inhoudelijke munitie moest voorzien op de diverse terreinen waar hij als generalist minder thuis is. 

Daar wordt het gevaarlijk. In die talkshowredacties zitten vaak jonge, relatief onervaren mensen met de deadline in hun nek de facts and figures bij elkaar te sprokkelen die de presentator nodig heeft om in zijn eigen stijl dat flitsende gesprek te kunnen voeren voor het spektakelgeile en bloeddorstige publiek van meer dan een miljoen kijkers. Daarvoor bellen ze na hun eerste Wiki-exercities dan deskundigen. Als het over auto’s ging kwamen ze ook weleens bij mij uit. Dat kon vriezen en dooien. Soms had ik oplettende, welbespraakte redacteuren aan de lijn, soms amateurs op wie ik onder tijdsdruk theoretisch net zo kwaad had kunnen worden als Matthijs. Hinderlijk aandringen, domme vragen stellen, van niets weten. Het is dat ik het me kon veroorloven beleefd te blijven, omdat mijn hoofd niet elke werkdag op het hakblok hoefde. Maar gaat het in zo’n talkshow door een slechte voorbereiding fout, dan worden niet de aangevers er in het openbaar op afgerekend. Dan is de anchorman de kop van Jut. Ook in dat licht kan ik me dat neurotische perfectionisme van Matthijs goed voorstellen.

Alles bijeengenomen blijft de kloof tussen mijn herinneringen aan en de horrorverhalen over Van Nieuwkerk bevreemdend diep.

Het ergst vond ik de nasleep van de Volkskrant-publicatie op sociale media. Daar is een poging tot ontmaskering de lynchpartij geworden die de terugweg naar de rede onbegaanbaar heeft gemaakt. In een fors deel van de reacties waaide een meedogenloze wind van rancuneuze genoegdoening. Men had die Van Nieuwkerk altijd al een onaangename kwast gevonden, en dat voor al dat geld. Zie je nu wel, net goed. Van Nieuwkerks klaarblijkelijke voorliefde voor de gevallen tafelgast Sywert van Lienden werd met terugwerkende kracht aanvullend bewijs van zijn verdorvenheid, al was de mondkapjesverdachte van vandaag toen nog een keurige rechtse jongen met een clickbaitvriendelijk pakket opinies. Een heilig recht op verontwaardiging offert in plaats van oorlog alles en iedereen aan de Ersatzbefriedigung van de gefrustreerde thuisblijver. Wat Matthijs ook mag hebben misdaan, zelden heb ik zo’n weerzinwekkende vertoning meegemaakt. 

De affaire-Arib heeft schrijnend aangetoond hoe voorzichtig je met beschuldigingen moet omspringen. BNNVara kan het tij niet meer keren. Bezinning en zelfreflectie zijn mosterd na de maaltijd, onafhankelijk onderzoek komt te laat. Het spel is via de trial by media al gespeeld, en de verschillige omroep heeft dat proces bekrachtigd door in afwachting van nader onderzoek niet eerst, zoals het werk- en opdrachtgevers betaamt, uit principiële overwegingen de hand voor de beklaagde in het vuur te steken. Slappe knieën hebben de huiskamerterroristen hun mandaat verschaft. Het recht dat over Matthijs van Nieuwkerk is gesproken is Twitterrecht, het recht op oordelen van iedereen die er niet bij was. Dat is vooral zo onaanvaardbaar omdat de haatgolven statistisch gezien veel zeggen over de morele staat van reputatiejagend Nederland op sociale media. Daar kunnen ze nu iedereen met een fout stigma of de verkeerde vrienden nekken. Is de boosdoener geveld, dan gaan ze met zijn makkers aan de slag en worden publieke persoonlijkheden in het dadernetwerk voor het blok gezet. Van DWDD-coryfeeën wordt een categorische veroordeling van Van Nieuwkerk geëist. De twitterstrijder neemt met niets minder genoegen dan een volledige bekentenis. Özcan Akyol, Leo Blokhuis, Marc-Marie Huijbrechts en Claudia de Breij moeten publiekelijk spijt betuigen voor hun pact met de duivel. Pogingen tot nuance en een beroep op verzachtende omstandigheden als kijkcijferdruk en de bijbehorende stressniveaus zijn levensgevaarlijk, hebben Peter Vandermeersch en Akyol op Twitter ondervonden. De kleurlozen pakken hun kans bij de morele meerderheid in het gevlei te komen. Natuurlijk spreekt de brave Renze Klamer schande over zijn gevallen vakbroeder. Kon je op wachten.

Vaarwel, Matthijs. Daar staan we dan, tot aan de poten in de modderpoel van pek en veren. Dat moeten zelfs media zich aantrekken die met publicaties als deze, hoe gedegen ook, ongewild de sluizen opengooien voor de schuimbekkende onderbuik. Op zijn minst zouden ze in de spiegel mogen kijken. Beginselen verlangen namelijk consistentie. De Volkskrant zou zich kunnen afvragen hoe de morele lat van het Van Nieuwkerk-zwartboek zich verhoudt tot de rücksichtslose shaming- en treiterpraktijken van columnist Schimmelpenninck op Twitter. Gaat de krant hem verjagen wegens belediging en intimidatie van soms allerbeleefdste reaguurders, ongeacht hun argumenten tot vreugde van zijn klapvolk neergezet als ‘domme lul’ of ‘lampie’? Ik betwijfel het. Zijn opdrachtgever kent, o ironie, de risico’s van wat ik eerder aanduidde als de verontmenselijkte maatstaf voor onkreukbaarheid. Met die meetlat blijft alleen dood vlees over. Keurigheid is de kruisweg van Matthijs naar Renze. En nuance is geen clickbait, zonder gezonde controverse ben je nergens. Maar vervang ‘Sander’ door ‘Matthijs’ en je ziet de boemerang terugslaan.

Advertentie
Standaard

6 gedachtes over “Matthijs

  1. Loes zegt:

    Bravo Bas, je reactie is even ontstemd als de mijne. Het us misselijkmakend. En luister dan nu (met een sterke maag) naar de podcast van De Volkskrant inzake en hoor hoofdredacteur Pieter Klok zeggen dat ‘het ging on het systeem en niet om de man’. En dat hij, nee, niet voorzag hoe dit weemakende verhaal zou leiden tot vertrek, wat zeg ik, omhakken van Mattijs van Nieuwkerk. VK als woke-politie. Burgers, hoedt U.

    Geliked door 1 persoon

  2. Ted Visserman zegt:

    Beste Bas,
    Mooie, genuanceerde en persoonlijke beschouwing over de publieke heksenjacht op Matthijs van Nieuwkerk, voor wie vrijwel niemand het meer durft op te nemen.
    Jammer dat je niet meer op Twitter zit. Je nuance wordt node gemist.
    Vriendelijk groet,
    Ted Visserman

    Geliked door 1 persoon

  3. Henk van Engen zegt:

    Buitengewoon sterk en duidelijk artikel, ook ik heb recht van spreken aan gezien ik al ruim 10 jaar met Matthijs werk, en nee, niet uit eigenbelang, niet om de verdediging, maar wel om het onrecht iemand zo voor de bus te gooien, enige nuance is op zijn plek, zie ook mijn betoog op Facebook.

    https://www.facebook.com/photo?fbid=6163465113672465&set=a.193787350640301&notif_id=1669203050326192&notif_t=feedback_reaction_generic&ref=notif

    Geliked door 1 persoon

  4. Joop scholten zegt:

    17 jaar met veel plezier gekeken en gevolgd
    1.4 miljoen kijkers 15 jaar lang avond aan avond
    Met veel liefde voor literatuur muziek en wetenschap
    Bedankt Matthijs

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s